Yunan Mitolojisi’nde KuÅŸlar: BaykuÅŸ ve Karga
‘Hellenler’in bir deniz zaferi umuduna kapılmalarını saÄŸlayan en önemli sebep ilahi bir iÅŸaretti. Bir kartal Ä°skender’in gemisinin kıç güvertesine konmuÅŸtu.’
Arrianos , Alexandrou Anabasis Bl.18
Ä°nsanoÄŸlu geçmiÅŸte inandığı Tanrılar’ın büyük bir kısmını göklerde aramıştır. Kimi zaman Onlar’ı bir dağın bulutlarla gizlenmiÅŸ tepesine oturtmuÅŸ, kimi zaman göÄŸün birçok kattan oluÅŸtuÄŸunu düÅŸünerek en üst kata yerleÅŸtirmiÅŸlerdir. Göklerde aradıkları Tanrılar’ına, gene göklere yükselen kuÅŸlarla ulaÅŸmaya çalışmış olacaklar ki, Yunan Mitolojisi’nde ve Tarihi’nde birçok simgesel kuÅŸlardan bahsedilmektedir. BaykuÅŸ, Kartal, Åžahin, Güvercin… Hepsi neredeyse birçok Tanrı ile ayrı ayrı özdeÅŸleÅŸmiÅŸ ve sonrasında baÅŸka kültürleri de etkilemiÅŸtir.
​
Yunan Mitolojisi’nde kuÅŸlarla özdeÅŸleÅŸen Tanrılar hakkında bilgiler Homeros ve Hesiodos’un eserlerinde verilmeye baÅŸlamış, Ovidius’un DönüÅŸümleri’nde detaylandırılmıştır. Ayrıca Arrianos, Ksenophon gibi Antik Yunan ÇaÄŸ yazarları ilahi semboller olarak kuÅŸlardan bahsetmiÅŸlerdir.
​
Yunan Mitolojisi’nde BaykuÅŸ :
BaykuÅŸlar, her ne kadar Yunanistan’da bilgelik anlamı taşısa da birçok yerde uÄŸursuzluk ve ölüm getiren anlamı da taşımaktadır. Bir dönem cadılarla birlikte de bu hayvanın adı anılmıştır. Peki Yunan Mitolojisi’ne nasıl girmiÅŸtir baykuÅŸ?
​
Efsaneye göre, Tanrıça Athena, baykuÅŸun bakışlarından, gece görme yeteneÄŸinden çok etkilenmiÅŸ ve gece kuÅŸu olan kargayı bu görevden sürerek yerine baykuÅŸu getirmiÅŸtir. BaykuÅŸ, Athena’nın görmediklerini görüp Tanrıça’yı her daim haberdar etmiÅŸtir. Tanrıça’nın kendisine ait baykuÅŸun adı ‘Athene Noctua’ olarak geçer (Küçük BaykuÅŸ olarak da bilinir) ve Acropolis’in koruyucusu olduÄŸu söylenir. Antik Yunan paralarına baktığımızda üzerinde baykuÅŸu görmemizin bir sebebi de bu kuÅŸun ayrıca ticaret üzerinde bir koruyucu gözlemci olduÄŸuna inanılmasındandır. Rivayete göre baykuÅŸa gece görme yetisini kazandıran, içinden gelen sihirli bir ışıktır .
Antik Yunan Çağı’nda baykuÅŸlar ordunun da koruyucusu olarak görülürdü . Tabii bunu bir yerde Athena’nın bilgeliÄŸin yanısıra SavaÅŸ Tanrıçası ( Ares’ten farklı olarak ) olmasına, baykuÅŸun da Athena’nın simgesi olmasına baÄŸlayabiliriz. Rivayete göre, savaÅŸ sırasında Yunan Ordusu’nun üzerinden uçan bir baykuÅŸ zafere iÅŸarettir.
​
BaykuÅŸ’un Yunan Mitolojisi’ndeki yeri bunlarla sınırlı kalmamaktadır. Ovidius’un DönüÅŸümler adlı eserinde Ascalaphus’un bir baykuÅŸa dönüÅŸtürülmesi anlatılmaktadır. Efsane’ye göre Ascalaphus, Hades’in bahçesinde dolaÅŸan Persephone’nin bir nar tanesi yiyerek orucunu bozduÄŸunu görür. Orucunu bozan Persephone, bu yüzden gün ışığına çıkma umudunu iyice yitirmiÅŸtir. Ascalaphus Persephone’yi ihbar eder ve bu duruma kızan Demeter Ascalaphus’u bir baykuÅŸa çevirir.
'Başında Phlegeton sularıyla ıslanan bir gaga, tüy, kocaman gözler yarattı. DeÄŸiÅŸti tüyle kaplandı sarımsı gövdesi, büyüdü başı, kıvrıldı, uzadı tırnakları, güçlükle titrerdi kımıldayan kolunda tüyler. Yıkımların ulağı, uÄŸursuz sayılan, bütün ölümlülerin kaçındığı baykuÅŸ derler buna. ‘
Ovidius, DönüÅŸümler V. Kitap 545
Ovidius’un dizelerine baktığımızda baykuÅŸun uÄŸursuz bir sembol olduÄŸunu görürüz. Hakikaten de Yunan Kültürü’nde bilgeliÄŸin simgesi olan bu kuÅŸ, Roma Kültürü’ne uÄŸursuz, yıkım getiren olarak geçmiÅŸtir. Erken Roma Dönemi’nde evin kapısına çivilenmiÅŸ bir baykuÅŸ ölüsünün evi baykuÅŸun daha evvel neden olduÄŸu kötülüklerden koruduÄŸuna inanılmıştır. Gene Julius Caesar’ın, Augustus’un, Agrippa’nın ölümlerinin bir baykuÅŸ tarafından daha evvel bildirildiÄŸi söylenmektedir.
​
Peki baykuÅŸun Yunanlılar tarafından kutsal sayılıp, Romalılar tarafından uÄŸursuz olarak nitelendirilmesi neye dayandırılabilir? Tamamen ÅŸahsi fikrimdir, ben bu inancın köklerini Truva Savaşı’nda arıyorum. Daha evvelki yazılarımda da belirttiÄŸim gibi Roma, Truvalı Aeneas’ın torunları tarafından kurulmuÅŸtur. Yani Roma kendi soyunu Truvalılara dayandırmaktadır. Truva Savaşı’nda BaykuÅŸ Gözlü Tanrıça Athena Yunanlılar’ın yani Akhalar’ın tarafında yer almıştır. Akhalar Truvalıları büyük yıkıma uÄŸrattırmıştır. Dolayısıyla Athena’ya karşı buradan kaynaklanan bir kin duymuÅŸlar, simgesi baykuÅŸa da yıkım getiren bir anlam yüklemiÅŸ olabilirler. Ama bu tamamen ÅŸahsi fikrimdir.
Yunan Mitolojisi’nde Karga :
BaykuÅŸu anlatırken bahsi geçmiÅŸti karganın. Önce gece kuÅŸuyken bu görevden sürülmüÅŸ ve yerine baykuÅŸ geçmiÅŸti. Kargalardan bahsedelim ÅŸimdi de. Öncelikle kargaların neden siyah olduÄŸuna dair farklı rivayetler mevcuttur. Bir kısmı Athena’nın öfkesinden bir kısmı da Apollon’un öfkesinden bahseder.
​
HerÅŸeyden önce ÅŸunu belirtmek gerekir ki Yunan Mitolojisi’ne göre Karga ilk baÅŸta bembeyaz bir kuÅŸmuÅŸ. Athena’nın en sevdiÄŸi üstelik. Bakire Athena’nın, Erichton isimli bir oÄŸlu olmuÅŸ. Tabii nasıl hala bakire olabiliyor diyorsanız Erichton’un doÄŸumunu incelemeniz gerekir. Özetleyecek olursak, Hephaestos Tanrıça Athena ile birlikte olmak ister. Birgün Athena’yı yakalar ve birleÅŸemeden tohumlarını Athena’nın bacağına bırakır. Athena tiksinerek bir bez parçasıyla bunları siler ve topraÄŸa atar. Bu tohumlardan Erichton doÄŸar ve Athena Erichton’u Atina Kralı Cecrops’un üç kızına emanet eder. Ä°ÅŸte karganın trajik hikayesi burada baÅŸlar. Cecrops’un kızlarının Erichton’a iyi bakamadığını görür karga, gider durumu Athena’ya anlatır. Athena’nın öfkesi ilk baÅŸta kargayı vurur. Onu gece kuÅŸluÄŸu görevinden sürer ve yerine baykuÅŸu getirir. Daha sonra Apollon sahiplenir kargayı. Bu seferde Apollon’un sevgilisi Coronis’in davranışlarını beÄŸenmez karga ve gider Apollon’a anlatır. Apollon kargayı dinleyerek öldürür Coronis’i, Asklepios’un annesini… Sonra piÅŸman olur yaptığı ÅŸeye, ve beyaz kuÅŸlar içerisinde yeri olmasın diye kapkara yapar kargayı. Anlayacağınız karga ne çektiyse dilinden çekmiÅŸtir .
BahsettiÄŸim bu hikayeler bazı çevirilerde kuzgun olarak geçmektedir. Fakat Yunan Mitolojisi’nde karga ile kuzgun aynı familyadan oldukları için herhangi bir ayrım söz konusu deÄŸildir.
​
Aisopos, masallarının büyük bir kısmında kargalara yer vermiÅŸtir ve bir çoÄŸunda karganın ne çektiyse çenesinden çektiÄŸini vurgulamıştır. .
​
Karga, Yunan Mitolojisi’ndeki rolü itibariyle uÄŸursuz olarak nitelendirilse de diÄŸer birçok mitoloji de vazgeçilmez öÄŸeler arasındadır. Fakat, Antik Yunan döneminde kargalar, baykuÅŸ kadar simgesel olamamıştır. Tabii bunda sebep aramaya gerek yok, neticede uÄŸursuz sayılmışlardır.
​
Yunan Mitolojisi’nde kuÅŸlar sadece baykuÅŸ ve karga ile sınırlı deÄŸil tabii ki. Bu araÅŸtırmanın devamında Zeus’un simgesi Kartal, Aphrodite ile özdeÅŸleÅŸmiÅŸ Güvercin, Hera’nın simgesi TavuskuÅŸu’ndan bahsedeceÄŸim. Åžimdilik günümüzde anlamsız bir ÅŸekilde bir anda popülerliÄŸi artmış, modayı etkilemiÅŸ baykuÅŸtan ve baykuÅŸun yerini aldığı, çevremizde sürekli gördüÄŸümüz kargadan bahsetmek istedim.
Yunan Mitolojisi’nde Karga baÅŸlıklı kısmın giriÅŸinde karga fotoÄŸrafı için Yesimminn‘e çok teÅŸekkür ederim .
20.02.2012
​
Yazan : Dimitri DaravanoÄŸlu
Kaynakça:
1-) Ovidius , DönüÅŸümler , Çev. Ä°smet Zeki EyüpoÄŸlu , Payel Yayınevi , Ä°stanbul , 1994
2-) Grimal P. , Mitoloji SözlüÄŸü , Çev. Sevgi Tamgüç , Sosyal Yayınlar , Ä°stanbul , 1997
3-) Arrianos , Ä°skender’in Seferi , Çev. Furkan Akderin , Alfa Yayınevi , Ä°stanbul , 2005