Antik Yunan Tarihi Kronolojisi
Açıkçası uzun zamandır, hem kendime hem ilgililere kaynak olması açısından bir Antik Yunan Tarihi Kronolojisi oluÅŸturmak istiyordum. Özellikle Coursera desteÄŸiyle Wesleyan Üniversitesi’nden online olarak aldığım ‘The Ancient Greeks’ eÄŸitiminden sonra bu isteÄŸim pekiÅŸti. Fakat, bunu bir liste olarak mı yoksa düz yazı ÅŸeklinde mi yayımlasam diye düÅŸünüyordum. Ardından www.ancient-greece.org adresindeki ‘Greece Timeline’ bölümünü TürkçeleÅŸtirip, bunu düzyazıya dökerek paylaÅŸmaya karar verdim.
​
Antik Yunan Tarihi, çaÄŸlardan beri her medeniyetten insanın ilgisini çekmiÅŸ, birçok Avrupa ulusunu etkileyip, örnek olmuÅŸtur. Günümüzde, hala bu medeniyet üzerine kitaplar yazılmakta, filmler çekilmektedir. ‘300’ isimli film, Kral Leonidas’ı iyice tanıtmış ve bu medeniyete olan ilgiyi arttırmıştır. Peki, Antik Yunan Medeniyeti nasıl baÅŸladı ve nasıl son buldu ? Bu kronoloji çalışmasında sizlere sırayla, olaylarda fazla detaya girmeden Antik Yunan Medeniyeti’ni anlatmaya çalışacağım.
​
M.Ö. 8000 – M.Ö. 1300 : Mezolitik ÇaÄŸ’dan Truva Savaşı’na
​
Yunanistan’da en eski çaÄŸlara ait ilk kanıtlar, Orta TaÅŸ Çağı olarak bilinen Mezolitik ÇaÄŸ içerisinde, M.Ö. 7250 yıllarına ait Argolid Bölgesi’ndeki Franchthi MaÄŸarası’nda bulunmuÅŸtur.
M.Ö.7000 yıllarında, üretim ve deniz ulaşımına dair baÅŸlangıçlar olduÄŸu, bir anlamda ekonominin canlandığı görülmektedir.
M.Ö. 7000 – M.Ö. 3000 yılları yani Neolitik ÇaÄŸ ( Cilalı TaÅŸ Devri ) içerisinde Yunanistan’da hareketlenmeler gözlenmiÅŸtir.
M.Ö.5700 yıllarında Sesklo bölgesinde, Megaron Kompleksi yapılmıştır. Bugün kalıntıları görülebilmektedir.
​
M.Ö. 3400 yıllarında Dimini bölgesinde, erken istihkam kanıtları mevcuttur. M.Ö.3000 yıllarında, Girit’te Messara Tholoi ve Vasiliki, Myrtos yapıları, Lerna’da Tiles yapısı dikkat çekmektedir. Erken Bronz Çağı içerisinde, M.Ö. 3000-M.Ö. 2000 yıllarına bakacak olursak 3 periyod görmüÅŸ oluruz. Bunlar, Minos Saray Öncesi Dönemi ( M.Ö.3000-M.Ö.2600 ), Erken Kikladik Çağı ( M.Ö.3200-M.Ö.2000 ), Erken Helladik Çağı ( M.Ö.3000 – M.Ö. 2000 ).
M.Ö.2000 yıllarında, Minos yerleÅŸimlerinin yıkımı ile karşılaşıyoruz. M.Ö.1700-M.Ö.1400 yıllarında, Minos Yeni Saray Dönemi ile karşılaşıyoruz. M.Ö.1700 yıllarında, Minos Sarayları’nın yıkımı, Akrotiri-Thera’da yerleÅŸimlere rastlamakla birlikte, Miken ( Mycenae ) ‘de Circle B tipi olarak adlandırılan mezarlarla karşılaşıyoruz.Bu mezarlar içerisinde çok sayıda maske, kılıç bulunmuÅŸtur. M.Ö.1627 yılında ise Thera Yanardağı’nda büyük bir patlama gerçekleÅŸmiÅŸtir.
M.Ö. 1600 yıllarında Yunanistan Geç Bronz Çağı’na ya da bir diÄŸer bilinen ismiyle ‘Heroic Age’ yani Kahramanlık Çağı’na girmiÅŸtir. Bu çaÄŸ içerisinde gene Circle B tip mezarlarla birlikte, Argonautlar, Heracles ve Oedipus Efsaneleri’ne rastlıyoruz ki büyük ihtimalle bu kahramanlardan dolayı bu çaÄŸ böyle isimlendirilmiÅŸtir. M.Ö. 1550 yılında gene Miken’de Tholos tip mezarlara rastlıyoruz.
​
M.Ö.1450 yıllarında Yunanistan’da Linear B Yazısı kullanılmaktadır. M.Ö. 1400 yıllarında ise Minos Saray Sonrası Dönemi baÅŸlamakta ve gene bu dönem içerisinde Miken Kültürü Dönemi boy göstermektedir. Bulunan kanıtlar, M.Ö.1400 yıllarında Miken ( Mycenae ) Sarayları’nın yapıldığını ve Miken Ticareti’nin geliÅŸtiÄŸini göstermektedir. M.Ö. 1370 yılında,Girit’te ünlü Knossos Sarayı yıkılmıştır. Bununla birlikte Minos Dönemi’de sona ermiÅŸtir diyebiliriz.
​
M.Ö. 1300 yıllarında, ‘sea people’ yani Deniz Ä°nsanları’nın DoÄŸu Akdeniz’e ilerlediÄŸi görülmüÅŸtür. Böylece Miken Kültürü Dönemi’de baÅŸlamıştır.
M.Ö.1250 yılında ( bazı araÅŸtırmalara göre M.Ö.1210 ) ise destanlara, kitaplara, sinemaya konu olan, mimariyi dahi etkileyen ünlü Truva Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸtir.Kahramanlık Çağı’nın M.Ö. 1100 yılında bittiÄŸini düÅŸünürekten, Hector, Achilles, Agamemnon, Odysseus, Aias gibi önemli figürlerin bu çaÄŸ içinde kalması ÅŸaşırtıcı deÄŸildir.
M.Ö. 1200 – M.Ö 594 : Son Miken Dönemi’nden Solon Yasaları’na
Truva Savaşı’nı takiben, M.Ö. 1200 yıllarında Miken Sarayları’nın yıkıldığı, Dor kavmi akınlarının baÅŸladığı ve Deniz Ä°nsanları’nın DoÄŸu Akdeniz’e doÄŸru iyice ilerlediÄŸi görümektedir. Bu tarihten sonra Antik Yunan Tarihi’ne dair daha iyi bildiÄŸimiz ÅŸehirler, karakterler ortaya çıkmaya baÅŸlamıştır.
M.Ö.1100-M.Ö 700 yılları arasında Yunanistan’ın ünlü Karanlık Dönemi baÅŸlamıştır. Bu dönem içerisinde nüfus azalmış, önemli yerleÅŸimler yıkılmış, insanlar küçük topluluklar halinde yaÅŸamaya baÅŸlamıştır. Yazılı bir kayıt bırakılmamıştır, dolayısıyla kronolojide boÅŸluklar ortaya çıkmıştır. M.Ö.1100 yılında Miletus ÅŸehri yıkılmış ve orada tekrar iskan baÅŸlamıştır. M.Ö.1000 yılında Miken Uygarlığı son bulmuÅŸtur.
M.Ö.900-M.Ö.700 yıllarında Geometrik Periyod baÅŸlamıştır. M.Ö.776 yılında Ä°lk Olimpik Oyunlar’a rastlıyoruz ve M.Ö. 750 yıllarında Antik Yunan Tarihi Karanlık Dönem’den çıkmaya baÅŸlamış, Yunan Alfabesi geliÅŸmiÅŸ, Yunan Kolonileri Güney Ä°talya ve Sicilya’ya yerleÅŸmiÅŸ ayrıca ünlü ozan Homeros ÅŸiirlerinin de kaydı gerçekleÅŸmiÅŸtir.
Ve ismi tanıdık gelecek olan ÅŸehir devletleri varlıklarını ortaya koymaya baÅŸlamışlardır. M.Ö.730 yılında Sparta’nın Messenia’yı iÅŸgali, Birinci Messenia Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸtir. Naxos ve Syracuse ÅŸehirleri bu dönemde kurulmaya baÅŸlamıştır.
Arkaik Dönem olarak da bilinen M.Ö.700-M.Ö.480 yılları arasında tanıdık isimler görmeye baÅŸlıyoruz. M.Ö.650 yıllarında erken dönem lirik ÅŸiirlere rastlamaktayız. M.Ö.640 yılında Sparta’nın Messenia’yı tekrar iÅŸgali sonucu, Ä°kinci Messenia Savaşı ortaya çıkmıştır.
​
M.Ö.630 yılında ünlü kadın lirik ÅŸairi Sappho, Lesbos ( Midilli ) adasında doÄŸmuÅŸtur.
M.Ö.625 yılında bir baÅŸka önemli isim Thales, Miletos’da doÄŸmuÅŸtur.
Arkaik Dönem içerisinde, Atina, Sparta, Korint, Thebes, Syracuse, Miletos, Halicarnassus gibi önemli merkezler ortaya çıkmıştır. M.Ö. 594 yılında, gene Arkaik dönem içerisinde, fakat incelendiÄŸinde baÅŸlı başına bir devrim olan Solon Yasaları ile demokrasinin ilk adımları atılmıştır. Burada biraz konuyu açmak istiyorum. Solon, Atinalı bir devlet adamı ve ÅŸairdir. Attika Bölgesi’ndeki tarım kriziyle ilgili olarak idarede görev almıştır. Solon, asillerin etkisini azaltmak için vatandaÅŸlığı dört sınıfa bölmüÅŸ, ölçü birimlerini standartlaÅŸtırmış, borçlunun borçlu olduÄŸu kiÅŸiye ödeme yapmaması sonucu borçluyu köle yapan yasayı kaldırmıştır. Zeytinyağı’ndan baÅŸka zirai ürünlerin ihraç edilmesini önlemiÅŸtir. Ölülerin ve dirilerin arkasından kötü konuÅŸulmasını yasaklamıştır.
M.Ö.569 – M.Ö. 429 : Solon Yasaları’nın Ardından, Perikles'e
​
Antik Yunan Tarihi’nde, Solon Reformları büyük öneme sahiptir. Kronolojik olarak geliÅŸmelere baktığımızda bu reformların önemi tarih boyunca görülmektedir.
​
M.Ö.569 yılında Samos Adası’nda filozof, matematikçi Pythagoras (Pisagor) doÄŸmuÅŸtur.
​
M.Ö.546 yılında Peisistratos Atina Tiranı olmuÅŸtur. Anne tarafından Solon ile akraba olan Peisistratos, Atina’nın Antik Yunan Tarihi içerisinde önemli bir ÅŸehir olmasına önayak olmuÅŸtur.
M.Ö.527 yılında Peisistratos ölmüÅŸ, yerine oÄŸulları tiran olmuÅŸtur.
M.Ö.525 yılında Atina’da kırmızı figür çömlekçilik geliÅŸmiÅŸtir.
M.Ö.510 yılında Alcmaeonidae ailesi bir yükseliÅŸ göstermekte ve Spartalılar ile birlikte Atina’da Tiranlık dönemini sonlandırmışlardır. Böylelikle Atina’da Demokrasi’ye net bir baÅŸlangıç yapılmıştır. Cleisthenes, Pericles ve Alcibiades gibi Antik Yunan Tarihi’nin önemli isimleri Alcmaeonidae ailesindedir.
M.Ö.508 yılında Alcmaeonidae ailesinden Kleisthenes’in Reformları ön plana çıkmıştır ve demokratik bir yapı oluÅŸmaya baÅŸlamıştır.
M.Ö.500 yılından sonra Antik Yunan Tarihi içerisinde Persliler’i çok sık duymaya baÅŸlarız.
M.Ö.499 yılındaki Ion Ayaklanması’nın ardından, M.Ö.494 yılında Persliler bu ayaklanmayı bastırmıştır. M.Ö.497-M.Ö.479 yılları arasında Pers-Yunan SavaÅŸları baÅŸlar.
M.Ö.490 yılında Marathon Savaşı gerçekleÅŸir, bu savaÅŸta Atinalılar, Darius’un Pers Ordusu’nu yenerler.
M.Ö.483 yılında, Atina’da gümüÅŸ madenleri iÅŸlenmeye baÅŸlanmış ve gene bu yıllarda Atina Donanması ilerleme göstermiÅŸtir. M.Ö.482 yılında Atinalı devlet adamı ve komutan Aristides sürgün edilmiÅŸtir.
M.Ö.480-M.Ö.323 yılları arasında Antik Yunan Tarihi’nde Klasik Periyod olarak geçmektedir. M.Ö.480 yılında ünlü Thermopylae Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸtir. Thermopylae Savaşı, günümüz popüler kültürüne ‘300’ isimli çizgiroman ve sinema filmiyle girmiÅŸtir. Sparta Kralı Leonidas’ın 300 asker ile Thermopylae geçidinde, Pers Kralı Xerxes’e gösterdiÄŸi direniÅŸ bu savaşın simgesi olmuÅŸtur. Bu savaşın ardından Persliler Yunanistan’ın içlerine ilerlemiÅŸ, Acropolis’i yakmışlardır. Ardından Salamis Deniz Savaşı’nda, Atinalılar Persliler’i yenmiÅŸlerdir.
M.Ö.479 yılında Plataea Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸtir. Bu savaÅŸtan da Atinalılar galip ayrılmışlardır. M.Ö. 477 yılında Atina liderliÄŸinde Delos BirliÄŸi kurulmuÅŸtur.
M.Ö.465 yılında, Lakonia bölgesinde bir deprem meydana gelmiÅŸtir. Gene bu yılda, Sparta içerisinde Messenia’da Helotlar isyan çıkarmıştır. Helotlar, Sparta içerisinde özgür olmayan halktır. Bazı kaynaklara göre ise, özgür ve köle halk arasında kalmış bir kesimdir.
M.Ö.461-M.Ö.445 yılları arasında Atina ile Sparta arasında Peloponez (Peloponnesos) SavaÅŸları gerçekleÅŸmiÅŸtir.
M.Ö.460 yılında Atina’da Perikles döneminin baÅŸlamasıyla, Atina altın çağını yaÅŸamaya baÅŸlamıştır.
M.Ö.458 yılında, Aeschylus ‘Oresteia’ isimli eserini yazar. M.Ö.454 yılında Delos BirliÄŸi Hazinesi, Delos’tan Atina’ya getirilir. M.Ö.450 yılında Sofist Protagoras Atina’ya gelir. M.Ö.449 yılında Acropolis, Parthenon ve diÄŸer önemli yapıların inÅŸaası baÅŸlar. Sophocles ‘Aias’ isimli eserini yazar. M.Ö.446 yılında Atina ile Sparta arasında 30 yıllık barış antlaÅŸması imzalanır. M.Ö.441 yılında Sophocles ‘Antigone’ isimli eserini yazar. GörüldüÄŸü gibi Perikles döneminde Atina adına önemli geliÅŸmeler olmuÅŸ, ve Antik ÇaÄŸ Edebiyatı’nın birçok önemli eseri bu dönemde yazılmıştır.
M.Ö.431 yılında, Sparta ile Atina arası antlaÅŸma bozulmuÅŸ ve Ä°kinci Peloponez Savaşı baÅŸlamıştır. Gene bu tarih içerisinde Euripides ‘Medea’yı yazmıştır.
M.Ö.430 yılında Atina’da veba salgını ve M.Ö.429 yılında Perikles’in ölümü gerçekleÅŸmiÅŸtir.
M.Ö.421-M.Ö.336 : Nicias Barışı’ndan Büyük Ä°skender Dönemi’ne
​
M.Ö.421 yılında, Peloponez Savaşı’ndan zararlı çıkan iki taraf ( Sparta-Atina ) arasında Nicias Barışı imzalanmıştır. M.Ö.420 yılında Acropolis’te bulunan ünlü Athena Nike Tapınağı inÅŸaa edilmiÅŸtir. M.Ö.418 yılında Atina ile Sparta arasındaki düÅŸmanlık devam etmekle birlikte, Spartalılar Atina’yı Mantinea‘da yenmiÅŸtir. M.Ö.416 yılında Melos, Atina tarafından talan edilmiÅŸtir. M.Ö.415 yılında Atina, Syracuse’yi keÅŸfetmiÅŸtir. Gene aynı yıl içerisinde Alcibiades, Sparta’ya karşı gelmiÅŸtir.
M.Ö.413 yılında, Syracuse Atina’yı yenmiÅŸtir. M.Ö.411 yılında ise Aristophanes, ünlü eseri ‘Lysistrata’yı yazar. Sparta ile Atina arası gerginlik, M.Ö.404 yılında, Atina’nın teslim olmasıyla son bulup, Atina’da 30 Tiran dönemi baÅŸlamıştır. Fakat M.Ö.403 yılında, Atina’da tekrar Demokrasi baÅŸlamıştır.
M.Ö.399 yılında, ünlü filozof Sokrates, gençleri yoldan çıkardığı gerekçesiyle yargılanıp, infaz edilmiÅŸtir. M.Ö.380 yılında Platon, Atina Akademisi’ni kurmuÅŸtur.
M.Ö.371 yılında Sparta ile Thebes arasındaki savaÅŸta, Thebes Sparta’yı Leuctra’da yenmiÅŸtir. M.Ö.362 yılında, Thebes Sparta’yı Mantinea’da yenmiÅŸtir.
Kronolojimizde, tarih yavaÅŸ yavaÅŸ Büyük Ä°skender Dönemi’ne yaklaÅŸmaktadır. M.Ö.359 yılında, II.Philip Makedonya Kralı olmuÅŸtur. M.Ö.338 yılında, Makedonya Ordusu, Atina ve müteffiklerini yenmiÅŸtir ve ardından Corinth BirliÄŸi kurulmuÅŸtur. M.Ö.336 yılında, II.Philip suikaste uÄŸrayarak, genç kral Alexander ( Büyük Ä°skender) tahta çıkmıştır.
M.Ö.335-M.Ö.323 : Büyük Ä°skender Dönemi
​
Åžüphesizdir ki Büyük Ä°skender Dönemi, Antik Yunanistan için bir dönüm noktasıdır. Büyük Ä°skender, ulusları, dinleri, kültürleri birleÅŸtirerek tek bir imparatorluk altında dönemin Yunanistan sınırlarını Hindistan’a kadar ulaÅŸtırmıştır. Büyük Ä°skender, Pers Ä°mparatorluÄŸu’nu bitirmeyi, atalarının intikamını almak istemiÅŸtir.
M.Ö.335 yılında, ünlü filozof Aristotales Atina’da Lyceum‘u kurmuÅŸtur. M.Ö.334 yılında, Büyük Ä°skender çıktığı seferde, Pers Ordusu’nu Granicus Nehri çevresinde yenmiÅŸtir. M.Ö.333 yılında Büyük Ä°skender, Issus’da Pers Ordusu’nu yenmiÅŸtir. M.Ö.332 yılında Tyre, Büyük Ä°skender’e teslim olmuÅŸtur. M.Ö. 331 yılında, Büyük Ä°skender Mısır’ı kuÅŸatmış ve Ä°skenderiye ( Alexandria ) ÅŸehrini kurmuÅŸtur. Gene aynı yıl içerisinde Gaugamela Savaşı’nda Persleri yenmiÅŸtir.
M.Ö.329 yılında, Büyük Ä°skender Baktria’ya ( Afganistan ) ulaÅŸmıştır. Günümüzde yapılan araÅŸtırmalarda, Afganistan’da Ä°skender’in kayıp kabilesi olarak adlandırılan, Afgan insanının fiziksel özelliklerinin dışında bir halkın mevcut olduÄŸu görülmektedir. M.Ö. 327 yılında Büyük Ä°skender, Baktria Prensesi Roxanne ile evlenmiÅŸtir. M.Ö.326 yılında, Büyük Ä°skender Hindistan sınırına ulaÅŸmıştır. M.Ö.323 yılında Büyük Ä°skender vefat etmiÅŸtir.
Büyük Ä°skender’in ölümüyle birlikte M.Ö. 323 yılında, M.Ö.146 yılına kadar sürecek olan Hellenistik Dönem baÅŸlamıştır.
M.Ö.322-M.Ö.30 : Aristotales’ten, Antik Yunan Dönemi’nin Sonu’na
​
Büyük Ä°skender Dönemi’nin ardından, sınırları oldukça geniÅŸleyen Yunan Ä°mparatorluÄŸu’nda kontrol zorlaÅŸmış, Büyük Ä°skender’in bir varisi olmaması nedeniyle, imparatorluk önemli aileler tarafından kontrol edilmeye baÅŸlanmıştır.
M.Ö.322 yılında ünlü filozof Aristotales ölmüÅŸtür. M.Ö.310 yılında Stoacı Zeno, Atina’da bir okul açmıştır. M.Ö.307 yılında, Stoacı Epicuros, Atina’da bir okul açmıştır. M.Ö.300 yılında I.Ptolemy Ä°skenderiye Kütüphanesi’ni açmıştır.
M.Ö.287 yılında, ‘Eureka’ diye bağırmasıyla ünlenen bilim adamı Archimedes ( ArÅŸimet ) , Syracuse’de doÄŸmuÅŸtur. M.Ö.284 yılında Akha BirliÄŸi kurulmuÅŸtur.
​
M.Ö.279 yılında, Galyalılar ( Gaul ), Yunanistan’ı iÅŸgal etmiÅŸtir. M.Ö.238 yılında, I.Attalos Galyalılar’ı yenmiÅŸtir. Günümüzde büyük bir öneme sahip olan ‘Dying Gaul’ yani ‘Ölen Galyalı’ heykeli, Attalos’un zaferini anlatan eserlerden biridir.
Bu yıllarda geliÅŸen uygarlıklar karşısında zayıflayan bir Yunanistan görmeye baÅŸlıyoruz kronolojimizde. Önce Galyalılar’ın iÅŸgali ve ardından Romalılar sahneye çıkıyor.
​
M.Ö.214 yılında, Roma ile Yunanistan arasında I.Makedonya Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸtir. Bu savaÅŸ sonunda Roma, V.Philip’i yenmiÅŸtir. M.Ö.200 yılında, Ä°kinci Makedonya Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸ, ve bu savaÅŸta Cynoscephale’de Romalı Flamininus’un zaferi gerçekleÅŸmiÅŸtir.
​
M.Ö.172 yılında Üçüncü Makedonya Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸtir. Bu savaÅŸta Romalı Lucius Aemelius Paulus, Makedon Perseus’u Pydna’da yenmiÅŸtir. Bu savaşın ardından Makedonya Bölgesi 4 cumhuriyete bölünmüÅŸtür.
​
M.Ö.146 yılında, Romalılar Yunanistan’ı iÅŸgal etmiÅŸtir. Mummius Achaius, Corinth’i yaÄŸmalamış ve Akha BirliÄŸi’ni bitirmiÅŸtir. Bu yılla birlikte Geç Hellenistik Dönem ya da diÄŸer bilinen adıyla Greko-Romen Dönemi baÅŸlamıştır.
​
M.Ö.86 yılında, Sulla önderliÄŸindeki Romalılar Atina’yı yaÄŸmalamıştır.
​
M.Ö.31 yılında, Aktion Savaşı gerçekleÅŸmiÅŸtir. Bu savaÅŸta, daha sonradan Augustus ismiyle Roma Ä°mparatoru olacak olan Octavian, Marcus Antonius ve Kleopatra’yı yenmiÅŸtir.
​
M.Ö.30 yılında Kleopatra ölmüÅŸtür. Bu yılla birlikte Antik Yunan Dönemi sona ermiÅŸ ve Roma Ä°mparatorluÄŸu tarih sahnesinde önemli bir konuma gelmiÅŸtir.
Antik Yunan Tarihi Kronolojisi’nin Sonuna Gelirken :
M.Ö.8000 yılından M.Ö.30 yılına kadar geçen 7970 senenin önemli olaylarını özetlemeye çalıştım. Tabii ki bu kronolojideki boÅŸluklar, yeni araÅŸtırmalarla, arkeolojik kazılarla doldurulacaktır. BahsettiÄŸim gibi, henüz çözülmemiÅŸ ‘Karanlık ÇaÄŸ’ ( M.Ö.1100-M.Ö.700 ) adında bir dönem söz konusu. M.Ö.1200yılından önceki dönemlere ancak kazılar yardımıyla ulaÅŸabiliyoruz.
Amacım, hem kendime hem ilgilenen arkadaÅŸlara, olayların tarih akış sırasını görmelerinde bir kaynak saÄŸlamak ; bir müzeyi gezerken, bir tarih araÅŸtırmasını okurken, inceledikleri eserlerin öncesini bilerek neden etkilenmiÅŸ olabileceÄŸini ve sonrasını bilerek neleri etkilediÄŸini görmelerine yardımcı olmaktır.
​
25 Aralık 2013
Yazan: Dimitri Daravanoglu
Kaynakça: http://www.ancient-greece.org/resources/timeline.html
​
​