Yunan Mitolojisi’nde KuÅŸlar : Kartal ve Güvercin
‘ ….Toplamış gözlerini Saturnia kaplamış sevdiÄŸi bir kuÅŸun tüylerini yıldız yıldız ışıyan kuyruÄŸunu….’
Ovidius, DönüÅŸümler I.722
​
KuÅŸlar…Günümüzde pencerelerimizin önüne konan , arabamızın üstüne pisleyen ,vapurdan simit atıp izlediÄŸimiz kanatlı canlılar. Belki birkaç cinsi bize hala birÅŸeyler ifade ediyordur ( bknz. Yunan Mitolojisi’nde KuÅŸlar : BaykuÅŸ ve Karga ) fakat diÄŸer birçok kuÅŸ türü sadece uçup gidiyor gözümüzün önünden. Öte yandan bir dönem Tanrılar’ın zafer iÅŸareti olan Kartal sadece bir belgesel kuÅŸu bizim için . Hera’nın simgesi , Argos’un gözlerini kuyruÄŸunda taşıyan Tavus KuÅŸu’nu görmeye de pek alışık deÄŸiliz .
Daha evvel araÅŸtırmaya baÅŸladığım kuÅŸların Yunan Mitolojisi’ndeki rolüne , Kartal ve Güvercin ile devam edeceÄŸim.
Yunan Mitolojisi’nde Kartal :
Aetos Dios ya da Aetos Dias …En anlaşılır haliyle Zeus’un Kartalı . Sadece Yunan Mitolojisi’nde deÄŸil Yunan Tarihi’nde sık sık karşılaşırız kartallarla . Özellikle savaÅŸ sahnelerinde . Gökte bir kartal gözükür ve iÅŸte o an Zeus’un iÅŸareti anlamına gelir bu kuÅŸ . GittiÄŸi yöne , konduÄŸu yere göre kehanetler düzenlenir hemen . Ama netice kesindir , zafer . Peki Zeus neden Kartal ile özdeÅŸleÅŸmiÅŸtir ? Sebebi aslında açık , kartal da tıpkı Zeus gibi göklerin hakimidir .
​
Kartalın Zeus’un simgesel kuÅŸu halini almasında Attika Kralı Periphas’ın dönüÅŸümü sözkonusudur . Efsaneye göre Periphas ,adil ve dindar bir kraldı . Periphas ayrıca Apollon’un rahibiydi ve bu Tanrı’ya ait bir kültü vardı . Periphas’ın iyi yönetimi , yaptığı iyilikler bir süre sonra onu Attika Halkı gözünde Zeus’a eÅŸdeÄŸer pozisyona getirdi . Attikalılar Zeus’a ait olan herÅŸeyi Periphas’ın yaptığını düÅŸünmekle birlikte , Periphas adına bir Zeus Tapınağı inÅŸaa ettiler . Daha açıkça belirtmek gerekirse yaptıkları tapınakta Zeus ile Periphas’ın ismini bir tuttular . Zeus Soter ( Kurtarıcı ) , Epophion ( HerÅŸeyi Gören ) isimleriyle anmaya baÅŸladılar . Tabii bu durum Zeus’u çok rahatsız etti ve Periphas’ı bir yıldırım darbesiyle küle çevirmeyi düÅŸündü . Fakat Apollon araya girerek Zeus’u bu fikrinden vazgeçirdi . Bunun üzerine Zeus , Periphas’ı ziyaret etti . Karısıyla seviÅŸen Periphas’a iki eliyle dokundu ve onu bir kartala çevirdi . Periphas’ın dindarlığından ötürü onu bütün kuÅŸların kralı ilan etti , asasını taşımakla görevlendirdi ve kendi kültünün bir simgesi haline getirdi .
​
Aetos Dios , Periphas’ın dönüÅŸtüÄŸü kartaldır . Zeus’un farklı görevlere gönderdiÄŸi -mesela Prometheus’un karaciÄŸerini yemesi için – kartallarla karıştırılmamalıdır . Bazı kaynaklara göre Tanrılar’ın sakisi Ganymedes’i kaçırıp Zeus’a getiren de Aetos Dios’dur .
Kartal , Zeus kültüne girdikten sonra Antik ÇaÄŸ kahinleri tarafından da görüldüÄŸü takdirde yorum gerektiren bir canlı halini almıştır .
​
Sadece Yunan Mitolojisi’nde deÄŸil , daha birçok kültürde kartalın önemi büyüktür . Özellikle Çift BaÅŸlı Kartal sembolünü Eski Türk Medeniyetleri’nde , Bizans Ä°mparatorluÄŸu’nda ve daha bir çok kültürde görebiliriz . Kartal bir sembol olarak Hristiyanlık içine de girmiÅŸtir . Bazı kaynaklara göre kartalın uçuÅŸu Ä°sa’nın DiriliÅŸi’ni ve göÄŸe yükseliÅŸini simgeler . Ayrıca Katolik Sembolizmi’nde Kartal Evangelist Yuhanna’nın sembolüdür .
​
Yunan Mitolojisi’nde Güvercin :
Güvercinlerin özellikle beyaz olanların hangi Olymposlu’yla özdeÅŸleÅŸtiÄŸini tahmin etmek çok zor olmasa gerek . Onikiler’e ÅŸöyle bir göz gezdirdiÄŸimiz takdirde Aphrodite en yakın gözükmektedir . Günümüzde de beyaz güvercin barışı ve sevgiyi temsil eder . Aphrodite’in güzellik ,aÅŸk ve sevgi Tanrıçası olduÄŸunu düÅŸündüÄŸümüz takdirde güvercinin O’nla özdeÅŸleÅŸmesi pek ÅŸaşırtıcı deÄŸildir .
​
Tıpkı baykuÅŸun , kartalın olduÄŸu gibi güvercinin de bir Olymposlu ile özdeÅŸleÅŸmesinin mitolojik bir geçmiÅŸi vardır . Bu hikayede Peristera isminde bir perinin dönüÅŸümü söz konusudur . Efsaneye göre Peristera Aphrodite’in çevresindeki perilerden (nympha) biridir. Aphrodite ile oÄŸlu Eros, birgün eÄŸlenerek çiçek toplarken aynı zamanda kim daha çok toplayacak diye yarışmaya baÅŸlamışlardır . Aphrodite’in geri kaldığını gören Peristera Tanrıça’ya yardım etmiÅŸ fakat bunu farkeden Eros ona kızarak periyi bir güvercine çevirmiÅŸtir. Bunun üzerine Aphrodite bu periye olan sevgisinden ve cezayı telafi etmek istemesinden dolayı güvercini kendi kuÅŸu haline getirmiÅŸtir .
Åžunu da özellikle belirtmek isterim , Peristera (ΠεριστÎρα) bugün Yunanca’da da güvercin anlamına gelmektedir .
Güvercin Aphrodite’in simgesel kuÅŸu olduktan sonra tasvirlerde , antik edebiyatta yerini almaya baÅŸlamıştır .
‘…Sonra , uzaydan , çekip götürmüÅŸ onu güvercinler , ayak basmış Laurentum kıyılarına…’
Ovidius,DönüÅŸümler XIV.598
Aphrodite yolculuklarını güvercinlerin çektiÄŸi arabası ile gerçekleÅŸtirmektedir . Bu Tanrıça’yı daha saf ve sevgi dolu kılmaktadır bana göre . Beyaz Güvercin , Hristiyan Sembolizmi’nde Kutsal Ruh’u temsil etmektedir . Bugün kiliselerdeki Hz.Ä°sa ikonalarında beyaz bir güvercin ile Kutsal Ruh’un tasvir edildiÄŸini görebilirsiniz . Aphrodite ile birlikte saflık , sevgi ve aÅŸk gibi bir anlam kazanan güvercinin daha sonra da Hristiyanlığın yapıtaÅŸlarından Kutsal Ruh’u temsil etmesi gayet mantıklı geliyor kulaÄŸa .
​
DönüÅŸüm hikayelerinde çok ince noktalar olduÄŸunu düÅŸünmekteyim .Hani dönüÅŸümler genelde bir kızgınlık sonucu gerçekleÅŸtirilir ,kimi zaman mükafattır kimi zaman ceza .DönüÅŸtürülenin pek bir suçu yoktur çoÄŸu zaman . Bu yazıda anlattığımız iki hikayeye bakınca da bu ince noktaları farkedebiliriz aslında . Zeus Periphas’ı kıskanır ve bu kıskançlık kızgınlığa varır . Onu bir kartala dönüÅŸtürür fakat mükafatlandırır . Eros Peristera’ya kızar ve onu bir güvercine çevirir . Eros’a gerçekleÅŸtirdiÄŸi bu dönüÅŸüm iÅŸleminden dolayı kızamıyorum bile mesela . Çok masum geliyor kulaÄŸa her seferinde .Ovidius’un DönüÅŸümler’inde , dönüÅŸtürülen kiÅŸiye üzülsemde çoÄŸu sefer , Tanrılar’ın bir bildiÄŸi varmış diyorum gene de . Yıl 2012 ve beyaz güvercin sevginin , barışın simgesi . Tıpkı binlerce yıl evvel Tanrılar’ın düÅŸündüÄŸü ve simgeselleÅŸtirdiÄŸi gibi…
​
21.03.2012
​
Yazan : Dimitri DaravanoÄŸlu
Kaynakça:
1-) Ovidius , DönüÅŸümler , Çev.Ä°smet Zeki EyüpoÄŸlu , Payel Yayınevi , Ä°stanbul , 1994
2-) Grimal P. , Mitoloji SözlüÄŸü , Çev.Sevgi Tamgüç , Sosyal Yayınlar , Ä°stanbul , 1997
3-) www.theoi.com