Antik Yunan Dönemi’nde Dalış
‘…Gemilere geçit yaptırılırken ÅŸöyle bir ÅŸey oldu: Pers donanmasında Skioneli Skyllias adında birisi vardı, zamanın en iyi dalgıcıydı; Pelion dolaylarında gemiler battığı zaman, Perslerin birçok deÄŸerli eÅŸyasını kurtarmış, kendisi için de epeyce birÅŸeyler toplamıştı…’
Herodotos, Tarih, 8.Kitap 8.
​
Dalış, Tüplü Dalış ya da Scuba…Herhalde keyif aldığım iki üç aktiviteden biri benim için. Hatta hep derim, Arkeoloji okusaydım kesin Sualtı Arkeolojisi’ne ayrı bir merakım olurdu. Arkeoloji okuyamadım ama Bir Yıldız da olsa tüplü dalış belgesini alabildim. Durum böyle olunca, okuduÄŸum Antik Yunan eserlerindeki ‘DalgÄ±ç’ kelimesi benim için hep özel oldu ve araÅŸtırmaya baÅŸladım. Yabancı kaynaklarda Antik ÇaÄŸlar’da Dalış üzerine çok fazla araÅŸtırma varken, ülkemizde Dalış’ın bu kadar sevilmesine raÄŸmen böyle bir araÅŸtırma olmaması beni araÅŸtırmaya iten bir neden oldu.
Aslına bakılacak olursa, insanoÄŸlunun su altına olan merakı çok eski yıllara dayanıyor. M.Ö. 3000 dolaylarına… M.Ö.2800 yıllarına tarihlenmiÅŸ olan ünlü Sümer Destanı GılgameÅŸ’de , GılgameÅŸ’in ağırlık kullanarak suyun dibine indiÄŸi anlatılıyor. Ä°lgi alanım daha çok Yunan Tarihi olduÄŸu için, bu yazıda o dönemden örnekler vereceÄŸim.
​
Deniz… Bugün hala keÅŸfedilmemiÅŸ bir çok noktası olan, asırlardır dibinde ne olduÄŸu merak konusu olan, dünyanın yaklaşık 3/4’ünü oluÅŸturan bambaÅŸka bir alem…Toplumların geliÅŸiminde büyük payı olan yaÅŸam kaynağı. Antik Yunan Dönemi’ni denizsiz düÅŸünmek imkansızdır. Bütün kaynaklarda, bugün filmlere bile konu olmuÅŸ, tarihin en önemli deniz savaÅŸlarına tanıklık ederiz. Peloponnessos SavaÅŸları’nda Atina Donanması’nı över durur Thukydides. Yunan Toprakları’ndan Troya’ya da gemilerle gelmemiÅŸ midir Akhalar ?
Peki gemicilikten baÅŸka, deniz altına indiler mi Antik Yunan Dönemi insanları ?
Antik Yunan Dönemi’nde dalgıçların olduÄŸu sinyalini aslında Homeros veriyor bizlere. M.Ö.1250 yılına tarihlenen Troya Savaşı’nda asker dalgıçlardan bahsediyor. Ardından Herodotos M.Ö.5.yy’da bize konuyu biraz daha açıyor. Dönemin en iyi dalgıcı Skyllias’dan ( Scyllias ) bahsediyor.
Skioneli Skyllias ( M.Ö.480 ∼)
Herodotos’un Tarih’inde Urania’ya , yani 8.kitaba gelince, 8.bölümde Skyllias karşılar okurları. Kendisi hakkında daha fazla da bilgi yoktur bu kitapta.
Yunanlılar’ın Perslere karşı verdiÄŸi mücadelede Pers Donanması’nda Skione kentinden Skyllias diye çok iyi bir yüzücü ve dalgıç, batan gemilerden eÅŸyaları kurtarmış ve kendisi de hakkını almıştır. Her ne kadar Pers Donanması’nda olsa da Skyllias aslında bir Yunan’dır. Diyeceksiniz, o halde niye Persler tarafında ? Yunanlar’ın Perslere karşı verdiÄŸi mücadelede, bazı Yunan kentleri Persler tarafında yer almıştır. Fakat dalgıcımız Skyllias Yunan tarafına içten içe geçmek istemiÅŸtir. Herodotos ÅŸaşırarak anlatır Skyllias’ın nasıl Yunanlar’a ulaÅŸtığını. Aphetai’den denize dalıp Artemision’dan çıkmıştır Skyllias. AÅŸağı yukarı 80 stadion der Herodotos bu mesafeye, bizim anlayacağımız cinste 80x 177,6 metre, yani 14,2 km. Yazım dilinde, Herodotos’un pek inanmadığı farkedilmektedir.
Yukarıdaki haritada yeÅŸil renk ile çerçevelenmiÅŸ kısım, Skyllias’ın yüzerek geçtiÄŸi alanı göstermektedir.
​
Herodotos’un Skyllias hakkında verdiÄŸi bilgiler bu kadarken, konuyu araÅŸtırdıkça, Apollonides’in Scyllos, Plinius ve Pausanias’ın ise Scillis olarak, Skyllias’tan bahsettiÄŸi görülmektedir. Bu kaynaklarda Scyllias’ın Cyane isimli bir kızı olduÄŸu, onun da babası gibi çok iyi yüzdüÄŸü ve baba kızın dalıp Pers gemilerinin çapalarını söktüÄŸü söylenmektedir. Hatta bu kahramanlıklarından dolayı heykellerinin yapılıp Delphoi Tapınağı’na yerleÅŸtirildiÄŸi ardından Cyane heykelinin Nero tarafından Roma’ya getirildiÄŸi söylenmektedir.
​
Thukydides’in eserinde Dalgıçlar ( M.Ö.415 )
​
Antik Yunan Dönemi’nde Atinalılar’ın belki de aldığı en büyük yenilgidir Sicilya KuÅŸatması. Tarihin en önemli deniz savaÅŸlarından biridir. Peloponneos SavaÅŸları’nın son döneminde, Atinalılar’ın Syrakusai’yi kuÅŸatmış fakat düÅŸünülenin aksine büyük hezimet yaÅŸamışlardır.
Bu kuÅŸatma sırasında, Syrakusaililer limanın iç kısımlarına, Atina gemilerini engellemek adına kazıklar çakmıştır. Fakat kuÅŸatma sırasında, Atina Donanması’ndaki dalgıçlar dalarak testerelerle bu kazıkları kesmiÅŸlerdir.
​
Aristotales’in Dalış Çan’ı ( Diving Bell ) :
​
Aristotales’in Problemata isimli eserinde 32.kitapta kulak problemlerinden bahseder. Dalgıçlar üzerinden örnekler verir bu kısımda. Dalgıçların neden kulak zarları zarar görür? Dalgıçlar neden kulaklarına sünger takarlar? Bu soruları sorar Aristotales. Hatta kulak kiri neden acıdır diye de sorar. Bu bölümde Aristotales bir icattan bahsetmiÅŸtir. Çan formunda kapalı bir kazanın, içine su almadan ve içerisindeki havayı muhafaza ederek suya batırılarak dalınabileceÄŸinden bahsetmiÅŸtir.
1616 yılında Franz Kessler, geliÅŸtirilmiÅŸ bir Dalış Çanı yapmıştır.
​
Büyük Ä°skender’in Tyre KuÅŸatması’nda Dalgıçlar ( M.Ö. 332 )
​
Flavius Arrianos’un Ä°skender’in Seferi adlı eserinde Tyre KuÅŸatması’nda dalgıçlardan bahseder. Bu noktadan sonra ÅŸunu iyice anlamaktayız ki, deniz savaÅŸlarında dalgıçların rolleri büyük. Tyre KuÅŸatması’nda, Tyreli dalgıçlar, Büyük Ä°skender’in gemilerini çapalarından keserek ayırmışlardır. Bunun üzerine Büyük Ä°skender, ip yerine zincir kullanarak bu problemi aÅŸmıştır.
​
Bu konuda Büyük Ä°skender üzerine daha çarpıcı olan, Büyük Ä°skender’in bir cam varil ile denizin dibine bir yolculuk yaptığı rivayetidir. Aslında düÅŸününce, Aristotales’in öÄŸrencisi olup onun düÅŸüncesinden etkilenmiÅŸ olması doÄŸal gözükmektedir. Fakat bu sadece bir rivayettir.
​
M.S.3.yy’da Büyük Ä°skender üzerine ilk Yunanlar tarafından, mitoloji ve fantastik kurgu ağırlıklı eserler yazılmıştır. Daha sonraları bu eserler yayılarak 4. ve 16.yüzyıllar arasında birçok farklı kültüre girmiÅŸtir. ‘Historia Alexandri Magni’ ismiyle çıkıp günümüzde ‘Alexander Romance’ olarak bilinmektedir.
Yukarıda Ä°slam Dönemi Resim Sanatı’na ait bir Büyük Ä°skender çizimi görülmektedir. Bu çizimde, Büyük Ä°skender cam bir varil içerisinde denize dalmıştır. Burada Büyük Ä°skender, Ä°slam Sanatı’ndan ötürü kendi döneminden daha farklı resmedilmiÅŸtir.
Yukarıda bulunan Yunan pulunda ise 1340 yılında yapılmış olduÄŸu düÅŸünülen bir betimleme gözükmektedir.
Resimlerden de anlaşıldığı gibi Büyük Ä°skender’in cam bir varil içerisinde deniz altına inmesi bir efsane olarak kabul görmüÅŸtür. Fakat o döneme ait bu konuyla ilgili bir kaynak yoktur. Arrianos’u güvenilir bir kaynak olarak ele aldığımızda, bu dalış efsanesinden bahsedilmemiÅŸtir.
Sonuç Olarak :
Antik Yunan Dönemi’nde denizciliÄŸe önem verildiÄŸi gibi, dalgıçların da ayrı bir önemi vardır. Kaynaklar daha çok donanma üzerine veriler verse de, deniz kenarında yaÅŸayan bir milletin denizin dibine inmemesi kabul edilemez. Deniz’in Antik Yunan Kültürü’ndeki önemi Yunan Mitolojisi’nden de anlaşılmaktadır.
​
Antik Yunan Dönemi’nde genel olarak serbest dalış, sünger avcılığı ve deniz savaÅŸlarında uygulanmıştır. Ä°çi boÅŸ bir bitki gövdesini ( kamış olduÄŸunu varsayıyorum ) ÅŸnorkel olarak kullandıkları da söylenmektedir.
​
Antik Yunan Dönemi’nde Dalış baÅŸlıklı bu araÅŸtırmamı, farklı kaynaklara ulaşıp yeni veriler elde ettikçe güncelleyeceÄŸim. BaÅŸta da söylediÄŸim gibi yabancı kaynaklarda Dalış Tarihi üzerine çok fazla araÅŸtırmalar, ödevler, tezler yazılmış. Fakat Türkçe olarak bir kaynak bulamadım. Umarım ilgilenenler için faydalı olmuÅŸtur.
17.10.2014
​
Yazan : Dimitri DaravanoÄŸlu
Kaynakça :
1-) Herodotos , Tarih , Çev.Müntekim Ökmen ,Türkiye Ä°ÅŸ Bankası Kültür Yayınları , Ä°stanbul 5.Basım 2008
2-) Arrianos , Ä°skender’in Seferi , Çev. Furkan Akderin , Alfa Yayınevi , Ä°stanbul , 2005
3-) Thukydides, Peloponnessos SavaÅŸları, Çev.Furkan Akderin, Belge Yayınları, Ä°stanbul, 2010
4-) Monty Halls – Miranda Krestovnikoff, Scuba Diving, DK
5-) http://archive.org/stream/worksofaristotle07arisuoft/worksofaristotle07arisuoft_djvu.txt
​